17 ülkeden, 70 üniversite, 16 kurum ve 3 strateji merkezinden 145 akademisyenin katılımı ile gerçekleştirilen ve 26 oturumda 104 bildiri sunulan II. Uluslararası Türk Dünyası Stratejik Araştırmalar Kongresi Sonuç Bildirisi Türk Dünyası’nda gündemdeki yerini koruyor.
‘Türk Devletleri ve Toplulukları Arasında Stratejik İş Birliği İmkanları’ temasıyla ve ilgili kamu diplomasisi kurumlarının desteği ile Türk Dünyası Yörük Türkmen Birliği tarafından organize edilen Kongre, “bütünleşik stratejik vizyon” yaklaşımıyla düzenlenmiş; 17 ülkeden, 70 üniversite, 16 kurum ve 3 strateji merkezinden 145 akademisyenin katılımı ile gerçekleştirilmiş ve 26 oturumda 104 bildiri sunulmuştur.
Bildiriler; Türk Dünyasında Entegrasyon ve Diplomasi, Ortak Dil ve Kültür Çalışmaları, Tanıtım Stratejileri, Ekonomik İş Birliği ve Ticaret Fırsatları, Eğitim ve Bilimsel Araştırmalarda İş Birliği, Savunma Sanayi ve Güvenlik İş Birliği, Türk Dünyasında Güncel Sorunlar, Türk Dünyasında Sivil Toplum Kuruluşları ve İş Birliği İmkanları, Kültürel Mirasın Korunması ve Tanıtımı, Çevresel Sürdürülebilirlik ve İklim Değişikliği İle Mücadele, Türk Dünyasında İletişim Dili ve Medya Stratejileri, Dijital Dönüşüm, Yapay Zeka, Veri Yönetimi ve Teknolojik İş Birliği başlıkları altında toplanmış, üzerinde müzakereler yapılmış ve aşağıdaki kararlar tavsiye edilmiştir.
- İlgili kurumların parçalı, stratejik değeri olmayan çalışmalara destek vermek yerine, stratejik değer üreten, eylem oluşturucu, ufuk açıcı çalışmalara daha çok destek vermesi sağlanmalıdır.
- Yüzyıllar boyunca dalgalar halinde Anadolu’dan ya da Anadolu’ya gelmeden önceki yurtlarından çıkarak Ortadoğu, Afrika ve Avrupa’nın çeşitli bölgelerine yerleşmiş Türk topluluklarının izleri sürülmeli, başta Suriye, Filistin, Lübnan, Irak, İran olmak üzere tüm coğrafyalardaki Kayıp Türklerin tespiti, izlenmesi, güncel sorunlarının müzakeresi, uzun devreli gelişim planları çerçevesinde kapasite inşasının oluşturulması sağlanmalıdır.
- Siyasi diplomasi, kamu diplomasisi, kültürel diplomasi ve sivil diplomasinin birbirini destekleyen, bütünleşik, pratik, veriye dayalı, sonuç odaklı bir koordinasyonla yeniden ele alınması ve tarafların koordinasyonu sağlanmalıdır.
- Halktan-Halka Diplomasi: Yerel yönetimler, diasporalar ve düşünce kuruluşlarını buluşturacak “Türk Dünyası Sivil Forumları” yılda bir kez rotasyonla düzenlenmeli; TDT Genel Sekreterliği altında bir STK Koordinasyon Masası kurulmalıdır.
- Milletimize yönelik geçmişte olan soykırım ve yoketme eylemleri konusunda uluslararası hafıza oluşturacak çalışmaların başlatılması; Tripoliçe, Kıbrıs, Bosna, Hocalı katliamları ile ilgili somut projelerin hayata geçirilmesi tavsiye edilmektedir. Filistin, Doğu Türkistan, Kırım, Keşmir gibi bölgelerde halihazırda devam eden insanlık suçlarının tanımlandırılması, hukuki alt yapısının doldurulması ve uluslararası kamuoyunun dikkatinin çekilmesi çalışmaları hızlandırılmalıdır.
- Zengezur Koridoru & Orta Koridor: Azerbaycan-Nahçıvan-Türkiye kara bağlantısını kesintisiz kılacak Zengezur Koridoru’nun, 2027 sonuna kadar çok taraflı güvenlik-finansman modeliyle inşa edilmesi gerekmektedir. Koridor; TDT lojistik ağının çekirdeği olacak, Orta Koridor’un (Çin-Kazakistan-Hazar-Türkiye-AB) taşıma süresini %30 kısaltacaktır.
- KKTC’nin, TDT’na tam üye yapılması yoluyla da olsa Türk Devletleri tarafından tanınması sağlanmalıdır.
- Ortak Dış Politika Eğitimi: Genç diplomatlar için Ankara-Astana-Taşkent dönüşümlü “Türk Dünyası Diplomasi Akademisi” 2026’dan itibaren faaliyete geçmelidir.
- Ortak Dijital Pazar & CBDC: 2025-28 döneminde regülasyon uyumu, gümrük veri standardizasyonu ve blok-zincir tabanlı TDT Ortak Ödeme Sistemi (Çok Taraflı CBDC Ağ Geçidi) kurulmalıdır.
Koridor Diplomasisi: Türkiye’nin “Kalkınma Yolu” ve “Zengezur” projelerinde lojistik-siyasi istikrar sağlayıcı rolü vurgulanmalı; koridorlar için risk-senaryolu mekânsal analiz merkezleri kurulmalıdır.
Yaratıcı Ekonomi & Ortak Markalaşma: Film-dizi, oyun, moda ve dijital sanatlarda ortak marka lansmanı yapılmalı ve 2030’da yaratıcı endüstrilerin TDT GSYH payının %4-5’e çıkarılması hedefi ortaya konmuştur.
- Orhun Değişim Programı 2.0: 2028’e dek en az 5 000 öğrenci-akademisyen hibeli değişim; ortak ders havuzu (Türk Tarihi, Ortak Edebiyat, Dijital Ekonomi) ve karşılıklı diploma tanıma süreçleri dijital platforma taşınmalıdır.
- Türkiye’nin Yüksek Öğrenim konusundaki uluslararasılaşması, Türk Dünyasının geleceğine yön verecek entellektüel kapasitenin artırılmasına yönelik her türlü çaba desteklenmeli, Türk soylu öğrencilerin Türkiye’deki üniversitelerde eğitim görmesi kolaylaştırılmalı ve harçlarının Türk vatandaşları ile eşitlenmesi sağlanmalıdır.
Ortak Alfabe ve Öğretim Materyalleri: 2026-27 öğretim yılında TDT üyelerinin ortaöğretim müfredatına “Türkçe Ortak Alfabe” deneme programı girmeli; çevrim-içi kelime bankası ve ses-veri tabanı TÜRKSOY koordinasyonunda hazırlanmalıdır.
Türk Devletlerinin Dil Kurumları arasında yüksek nitelikli bir koordinasyon sağlanmalıdır. Ortak dil konusunda Türk Dili uzmanlarının geliştirilmesi ve artırılması sağlanmalıdır.
Nevruz, Hıdırellez gibi ortak kültür varlıkları Türk orta öğretiminde ‘önemli günler ve haftalar’ çerçevesinde ele alınmalı ve ortak bir değerler manzumesi oluşturulmalıdır.
- Mükemmeliyet Merkezleri: Yapay zekâ, savunma teknolojileri ve iklim-tarım odaklı üç bölgesel Ar-Ge merkezi (Ankara, Almatı, Taşkent) eş-finanse edilmelidir.
- Türk Dünyası Savunma Sanayi Konsepti: Ankara merkezli Savunma Sanayi Başkanlığı, Ar-Ge Merkezi ve 1 milyar USD başlangıç sermayeli Savunma Fonu 2026’da kurulmalıdır. İnsansız sistemler, hipersonik platformlar ve siber savunma öncelikli Ar-Ge alanları oluşturulmalıdır.
Europol Modeli Polis İş Birliği: Sınır-ötesi suçla mücadele için ortak veri tabanı (Interpol-ISO27001 standardında) ve birleşik hızlı müdahale usulleri devreye sokulmalıdır.
Yıllık “Turan Defence EXPO”: 2027’den itibaren dönüşümlü ev sahipliğiyle savunma fuarı ve TDT-TEKNOFEST yarışmaları düzenlenmelidir.
- Birleşik Müze Kartı & Ortak Kültür Rotası: Ziyaretçi verilerini paylaşan dijital kart sistemi ve “Ortak Kültür Rotası” (İstanbul-Semerkand-Bakü-Bişkek, Almatı, Saray Bosna gibi) 2026 turizm sezonuna yetiştirilmelidir.
Nasreddin Hoca Bellek Merkezi ve Diğer İyi Uygulamalar: Ortak mizah-folklor projeleriyle kültürel diplomasi yumuşak güç aracı olarak kurumsallaştırılmalıdır.
- Ortak Nüfus & Göç Politikaları: Türkmen diasporası, Suriye-Irak Türkmenleri ve Batı Trakya topluluklarının haklarının savunulması için veri tabanı, burs ve yeniden yerleşim destekleri geliştirilmelidir.
Krize Duyarlı Stratejiler: Kıbrıs, İran, Kırım, Doğu Türkistan ve Balkanlar başta olmak üzere jeopolitik gerilim alanlarında kültürel bellek oluşturma ve çok-taraflı arabuluculuk girişimleri desteklenmelidir.
Eylem Planı: Yukarıda belirtilen alanlarda özel projeler geliştirilerek, ilgili kurum ve kuruluşlarla işbirliği yoluna gidilecektir.
Denetleme Mekanizması: Alınan kararlar ve bağlantılı projeler 2025-2030 Stratejik Eylem Planı Çalıştayında detaylandırılacaktır.
Sürdürülebilir Yönetim: Sivil toplum kuruluşları ve akademinin enerjisini devletlerin stratejik hedefleri ile buluşturarak, doğru analizler yapıp kararları operasyona dönüştürmek esas olacaktır.
Bu karar ve tavsiyeler, kongreye katılan akademisyenler, uzmanlar ve stratejistlerce tartışılarak, oy birliği ile kabul edilmiş ve uluslararası kamuoyuna saygıyla ilan edilmiştir.”
