İstanbul'un Tarihi Yarımada'sında yıllarca belediye binası olarak kullanılan bir yapının altında, yaklaşık 1600 yıllık bir su deposu saklıydı. Doğu Roma İmparatoru 2. Theodosius döneminde, 428-443 yılları arasında inşa edilen Şerefiye Sarnıcı, üzerindeki bina yıkılıp 8 yıl süren restorasyon tamamlandıktan sonra bugün müze olarak ziyaretçilerini ağırlıyor.

Anadolu Ajansının (AA) "İstanbul'un Su Uygarlığının Şahitleri: Sarnıçlar" dosya haberinde sarnıcın hikâyesini, İstanbul Medipol Üniversitesi Mimari Restorasyon Programı Öğretim Üyesi Doç. Dr. Zeynep Emel Ekim anlattı.

Şerefiye Sarnıcı'nda ışıklandırılmış mermer sütunlar ve tuğla tonozlar

Belgrad Ormanı'nın suyu burada toplanıyordu

Şerefiye Sarnıcı, Belgrad Ormanı'ndan künkler ve su yollarıyla getirilip Bozdoğan Kemeri üzerinden kente ulaştırılan suyu depolamak için yapıldı. Sarnıçta 32 mermer sütun ve aralarında 45 tonoz bulunuyor. Yapı 24 metreye 40 metre boyutlarında ve 11 metre yüksekliğinde.

Doç. Dr. Ekim, sütunların ve başlıkların Marmara Adası'ndan getirilen mermerden yapıldığını belirterek, "Korint sütun başlıkları var, kenger yaprakları kullanılmıştır. Bunların bir kısmı aşınmış." dedi. Sarnıcın kitabesi olmadığını, yapının 5. yüzyılın ilk yarısına tarihlendirildiğini de aktardı.

Ekim, sarnıcın bir zamanlar tamamen suyla dolu olduğunu hatırlatarak, su basıncına dayanması için duvarların kavisli yapıldığını, su geçirmemesi için de özel bir hidrolik sıva kullanıldığını anlattı.

Şerefiye Sarnıcı'nda ziyaretçilerin yürüdüğü cam yol ve Korint başlıklı sütunlar

Selçuklu sultanlarının yüzleri DNA ile yeniden ortaya çıkarıldı
Selçuklu sultanlarının yüzleri DNA ile yeniden ortaya çıkarıldı
İçeriği Görüntüle

Konak, belediye binası, sonra müze

Sarnıç adını Osmanlı döneminde bulunduğu Şerefiye mahallesinden aldı. 19. yüzyıl sonu ya da 20. yüzyıl başında üzerine Arif Paşa Konağı yapıldı. Konak 1912'den itibaren Şehremaneti Binası, 1930-1984 arasında İstanbul Belediye Hizmet Binası, ardından Eminönü Belediye Binası olarak kullanıldı.

İstanbul'un Avrupa Kültür Başkenti olduğu 2010 yılında belediye binası yıkıldı ve sarnıç restorasyona alındı. 8 yıl süren çalışmaların ardından sarnıcın sergilendiği alt kat ile giriş ve üst katlar cam panellerle müze olarak tasarlandı. Şerefiye Sarnıcı 24 Nisan 2018'de ziyarete açıldı.

Osmanlı'da bahçe sulamak ve yangın için kullanıldı

Ekim'e göre Osmanlı döneminde "İslam dininde birikmiş suyun makbul görülmemesi" ve hijyen gerekçeleriyle sarnıçlar pek kullanılmadı. Yapılar onarılıp korundu; içlerindeki su ise genellikle bahçe ve bostan sulamak için ya da yangınlara karşı su havuzu olarak kullanıldı.

İstanbul'un yer altı zenginliğinin anıtsal sarnıçlarla sınırlı olmadığını söyleyen Ekim, eskiden neredeyse her evin kendi kuyusu ve haznesi bulunduğunu, kuyular, mahzenler ve su depolarıyla birlikte düşünüldüğünde 1000'den fazla örnek olduğunu belirtti. Yerebatan, Şerefiye ve Binbirdirek gibi büyük sarnıçların sayısının ise 100'e yakın ya da 100'ün üzerinde olduğu düşünülüyor.

Doç. Dr. Zeynep Emel Ekim, Şerefiye Sarnıcı'nda

"Su uygarlığı rotası" önerisi

Ekim, bu yapıların envanterinin çıkarıldığını, lazer taramaları ve rölövelerinin yapıldığını, çoğunun Anıtlar Kurulu tarafından tescil edildiğini söyledi. Tüm sarnıçların restore edilmesini istediğini ancak "kiminin üzerine apartman yapıldığını", kiminin üzerinden yol geçtiğini ve mülkiyet ile statik sorunlar bulunduğunu anlattı.

Doç. Dr. Ekim, şu öneride bulundu: "İstanbul sarnıçlar şehri. Fakat yer altındaki bu zenginliklerimizin yabancı ve yerli turistlere bir rota dahilinde, yani 'su uygarlığı' adı altında, gezdirilmesi gerekiyor. Ta Belgrad Ormanı'ndan başlayarak bentler, kemerler, su kemerleri, su uygarlığının ayrıca bir rota olarak da gezdirilmesi ve tanıtılması gerekiyor."

Tarihi Yarımada'nın yer altındaki diğer keşif için Ayasofya'nın altındaki 420 metrelik tünel hattı haberimize göz atabilirsiniz.

Fotoğraflar: Arif Hüdaverdi Yaman / AA