Bir sabah erkenden uyanın… Pencerenizi açın. Bir kuşun kanat çırpışını dinleyin. Toprağın üzerinde yürüyen bir karıncayı izleyin. Bir arının çiçekten çiçeğe yaptığı yolculuğa şahit olun. Sonra kendinize şu soruyu sorun: Acaba Kur'an neden bu canlılardan söz ediyor?

Çünkü Kur'an-ıKerîm yalnızca insanı anlatan bir kitap değildir; insanın içinde yaşadığı büyük hayatı da anlatır. Dağlardan, yıldızlardan, yağmurdan, denizlerden ve hayvanlardan söz eder. Onları biyoloji kitabının konusu olsun diye değil, insanın vicdanını uyandırsın diye önümüze koyar.

Modern çağın en büyük çelişkilerinden biri de budur. İnsan uzayın derinliklerini keşfediyor; ancak ayağının dibindeki karıncanın öğrettiği hikmeti çoğu zaman farkedemiyor. Yapay zekâ geliştiriyor; fakat bir arının kurduğu kusursuz düzeni hâlâ tam anlamıyla taklit edemiyor. Milyonlarca takipçiye ulaşabiliyor; ama örümcek ağı kadar kırılgan ilişkiler kuruyor.

Kur'an'da inek, deve, arı, karınca, örümcek, sinek, sivrisinek, balık, köpek, kurt, karga, hüdhüd, fil, at, yılan ve daha birçok hayvan zikredilir. Altı sûrenin hayvan adı taşıması da dikkat çekicidir: Bakara, En'âm, Nahl, Neml, Ankebût ve Fil.

İnek teslimiyeti; deve tefekkürü; arı üretkenliği; karınca dayanışmayı; örümcek sahte güveni; sinek tevazuyu; sivrisinek küçük görülen şeylerdeki hikmeti; balık umudu; kopek sadakati; kurt adalet arayışını; karga öğrenmeyi; hüdhüd güvenilir haberi; fil’in ise gücün sınırını sembolize ettiğini düşünebiliriz…

Bugün iklim krizi, biyolojik çeşitliliğin azalması ve çevre felaketleri bize tabiatın yalnızca ekonomik bir kaynak değil, ilahî bir emanet olduğunu yeniden hatırlatmaktadır. Kur'an'ın hayvan atlası çevre ahlakı, merhamet ve sorumluluk bilinci inşa eder.

Belki de çağımızın en büyük yoksulluğu tabiatın sesini değil, onun anlattığı hikmeti duyamamaktır. Karınca kadar birlikte çalışamıyor, arı kadar üretemiyor, hüdhüd kadar doğru haberi önemsemiyor, deve kadar tefekkür edemiyoruz.

Kur'an'ın anlattığı her hayvan insanın kaybettiği bir erdemi yeniden hatırlatır. Kâinatta gereksiz hiçbir canlı yoktur. Asıl kaybolan, yaratılmışları okuyamaya ninsandır.